X
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
 
متن تصویر:
صفحه اصلی > مقالات 

forooshgah

isabk

motaleat

آخرین مطالب
يکشنبه 31 شهريور 1398
رشته مطالعات سبک زندگی اسلامی در مقطع سطح سه
از روز شنبه 98/6/23 سال تحصیلی جدید برای دانش‌پژوهان رشته مطالعات سبک زندگی اسلامی آغاز گردید.
شنبه 30 شهريور 1398
اولین نشست فصلانه سبک‌پژوهان
به گزارش اداره روابط عمومی پژوهشکده سبک زندگی اسلامی؛ اولین نشست فصلانه سبک پژوهان در محل پژوهشکده سبک زندگی برگزار شد.
پنج شنبه 28 شهريور 1398
کرسی آزاداندیشی ارائه نظر « بایسته های عزاداری مطلوب در سبک زندگی اسلامی »
نهمین کرسی از مجموعه کرسی های آزاداندیشی سبک زندگی اسلامی با عنوان « بایسته های عزاداری مطلوب در سبک زندگی اسلامی » با حضور محققان و علاقمندان برگزار شد.
دوشنبه 25 شهريور 1398
کرسی آزاداندیشی ارائه نظر «بایسته های عزاداری مطلوب در سبک زندگی اسلامی»
نهمین کرسی آزاداندیشی ارائه نظر با عنوان «بایسته های عزاداری مطلوب در سبک زندگی اسلامی» با حضور محققان و علاقمندان برگزار خواهد شد.
شنبه 16 شهريور 1398
سرهنگ حاجی‌زاده معاونت اجتماعی ناجا قم از مؤسسه سبک زندگی آل یاسین بازدید کرد.
به گزارش اداره روابط عمومی مؤسسه سبک زندگی آل یاسین؛ سرهنگ حاجی‌زاده معاونت اجتماعی ناجا قم از این مؤسسه بازدید کرد.
آسیب‌شناسی روابط دختر و پسر در دانشگاه
سال‌های اخیر با دگرگونی های ساختی و اجتماعی، مانند گسترش شهرنشینی، صنعتی شدن، افزایش میزان سواد، حضور زنان در عرصه های اجتماعی، گسترش مکان‌های مختلط و گسترش کمی و کیفی وسایل ارتباط جمعی، این پدیده به شکل نوظهور و از بطن روابط بین شخصی جوانان جامعه پدید آمده است. تحقیقات انجام شده در این زمینه از خواست و میل جوانان جامعه برای داشتن چنین معاشرت هایی حکایت می کند
نویسنده: عبدالرضا آتشین‌صدف

آسیب‌شناسی روابط دختر و پسر در دانشگاه


مقدمه


معاشرت و دوستی دختر و پسر پیش از ازدواج در جامعه ما پدیده ای است جدید، نوظهور و مدرن. چنین پدیده ای برای مقاطع کوتاهی در دهه های گذشته (پیش از انقلاب) صرفاً میان طبقات مرفه، آن هم در شهرهای بزرگ و به طور محدود گسترش یافت. با شکل‌گیری انقلاب اسلامی و تأکید آن بر دستورات دینی و مذهبی، چنین روابطی نفی شد.
در سال‌های اخیر با دگرگونی های ساختی و اجتماعی، مانند گسترش شهرنشینی، صنعتی شدن، افزایش میزان سواد، حضور زنان در عرصه های اجتماعی، گسترش مکان‌های مختلط و گسترش کمی و کیفی وسایل ارتباط جمعی، این پدیده به شکل نوظهور و از بطن روابط بین شخصی جوانان جامعه پدید آمده است. تحقیقات انجام شده در این زمینه از خواست و میل جوانان جامعه برای داشتن چنین معاشرت هایی حکایت می کند. علاوه بر نوظهوربودن این روابط، دین، ارزش‌های دینی و به طور کلی فرهنگ اکثریت جامعه، با این‌گونه معاشرت ها در تناقض قرار دارد؛ چراکه اسلام به عنوان دین اکثریت افراد جامعه، چنین دوستی‌ها و معاشرت هایی را پیش از ازدواج نفی می کند و تنها در شرایط ویژه و یا تشریفات شرعی آن را صحیح می داند.
ظهور و بروز این پدیده در روابط دختران و پسران جامعه، نگرانی خانواده ها، علما و جامعه  دینی، مسئولان و برنامه-ریزان فرهنگی و سازمان‌های جوانان را در پی داشته است. بنابراین نوع معاشرت پیش از ازدواج در جامعه ما از نظر ارزش ها و هنجارهای فرهنگی و دینی، یک مسئله  اجتماعی است.
با توجه به تجربیات غرب و روندهای اجتماعی که از قبال رواج چنین معاشرت هایی در آن جوامع پدید آمده است، به نظر می رسد ظهور این پدیده در جامعه ما تأثیرات زیادی را بر بسیاری از نهادهای اجتماعی می گذارد و می تواند به مرور نهاد ازدواج و خانواده را با چالش‌ مواجه کند. افزایش تعداد مجردها، افزایش سن ازدواج، افزایش نرخ طلاق، کاهش نرخ ازدواج، افزایش فرزندان نامشروع، ناسازگاری های زناشویی و خانوادگی از جمله  این موارد است.

یکم) روابط دختر و پسر در دانشگاه


دانشگاه یکی از محیط هایی است که مسئله روابط دو جنس در آن تبدیل به یک مسئله اساسی شده است؛ زیرا دانشجویان عمدتاً جوان و مجرد هستند و تا زمان ورود به دانشگاه نیز تجربه ای از اختلاط دختر و پس در یک محیط ندارند.
در دوران بلوغ، با وجود بحران هویت و غرور کاذبی که در نوجوان وجود دارد، دوستی و ارتباط با جنس مخالف حالت تهاجمی داشته و بیشتر به هوس شبیه است تا عشق. همچنین به علت رشد جسمانی و تغییرات فیزیولوژیکی و وجود تحریکات جنسی این ارتباط ممکن است به شکل ناهنجاری اجتماعی غیرقابل‌جبران نمود پیدا کند. اطرافیان، به ویژه والدین، باید نوجوان را نسبت به این موضوع آگاه نمایند که آنها از لحاظ جنسی به هم علاقه مند شده اند و بعد از مدتی همدیگی را رها می کنند.
روابط دوستانه دختران و پسران که شرعاً محرم نیست. از ابعاد مختلفی حائز اهمیت است. به لحاظ مذهبی و براساس سنت های فرهنگی، به نظر می رسد که دانشجویان تا حد قابل‌توجهی حساسیت خود را در برابر انجام یک حرام شرعی از دست داده اند. مشاهده دختر و پسر دانشجویی که بدن هیچ را به سببی یا نسبی با یکدیگر دست می دهند، دیگر دور از انتظار نیست و صحنه عجیبی به نظر نمی رسد. آیا این را باید نشانه ای از سست شدن پایبندی به قیودات مذهبی تفسیر کرد؟ اگر پاسخ به این سؤال مثبت باشد، این سستی می تواند پیامدهای منفی متعددی برای نظام اجتماعی داشته باشد؛ چراکه قیودات مذهبی همواره سعی در حفظ اصول اخلاقی و سالم نگه داشتن روابط اجتماعی داشته اند. عدول از این قیدها می‌تواند به معنی ضعف اصول اخلاقی و احتمالاً افزایش فساد اخلاقی تفسیر شود. و اگر پاسخ به سؤال مذکور منفی باشد، آیا باید گفت که نگرش دانشجویان به دستورات مذهبی تغییر کرده است یا اینکه علت چیز دیگری است؟
دانشگاه یکی از محیط هایی است که در آن فرصت هایی برای برقراری روابط پیش از ازدواج فراهم است. دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها یکی از منابع مهم هنجار در جامعه محسوب می شوند و شناخت ارزش ها و هنجارهای حاکم بر رفتار آنان، می تواند محققان و عالمان اجتماعی را در پیش بینی برخی واقعیت‌های این مسئله در سایر اقشار جامعه یاری کند.
بر اساس تحقیقات، فقط 6/22 درصد از دانشجویان، نگرش منفی به این روابط دارند؛ درحالی که نگرش والدین شان منفی تر از خودشان است. زنان در مقایسه با مردان، نگرش بسیار منفی تری به این‌گونه معاشرت‌ها دارند. البته تحصیلات والدین در نگرش مثبت به این روابط تأثیر معناداری دارد؛ به طوری که بخشی از یافته های صالحی و دیوبند (1389) نشان می دهد هرچه سطح تحصیلات والدین بیشتر شود، نگرش آنان به رابطه دختران با جنس مخالف مثبت-تر شده و مخالفت آنان با رابطه دختران با جنس مخالف کمتر می شود. همچنین هر اندازه والدین به لحاظ شغلی در مرتبه بالاتری باشند، نگرش آنان درباره ارتباط دختر با جنس مخالف، مثبت تر است. متغیرهای سن، امکانات رفاهی خانواده، استفاده از ماهوراه و سطح غرب‌گرایی نیز با نگرش مثبت والدین به این‌گونه روابط، ارتباط فراوانی دارد.  از نتایج دیگر تحقیق این است که بین درآمد و تحصیلات پدر و مادر، با گرایش به رابطه، هم‌بستگی مثبت وجود دارد؛ یعنی خانواده های با درآمد و تحصیلات بیشتر، گرایش بیشتری به روابط دوستانه با جنس مخالف داشته اند. این موضوع با نتایج تحقیق صالحی و دیوبند (1389) همسویی دارد.
تحصیلات با نوگرایی همراه است و خانواده ها از نگاه سنتی به این روابط فاصله می گیرند؛ لذا آزادی های بیشتری، در کنار امکانات رفاهی، برای فرزندان خود فراهم می‌کنند که ممکن است نتایج نامطلوبی برای آنان به همراه داشته باشد.
بنابراین پژوهش دینداری با گرایش به رابطه، هم‌بستگی منفی دارد؛ به این معنا که هرچه اعتقادات مذهبی فرد بیشتر باشد، گرایش کمتری به رابطه دارد. دینداری عامل بازدارنده آسیب‌ها و خطرها در روابط جنسی زودهنگام است. همچنین روابط حسنه فرزندان و والدین با گرایش به رابطه پیش از ازدواج هم‌بستگی منفی دارد؛ یعنی هرچه روابط والدین با فرزندان حسنه تر باشد، گرایش به برقراری رابطه کاهش می یابد.

دوم) عوامل و زمینه‌های روابط دختر و پسر


از جمله دلایل شکل‌گیری این‌گونه روابط نیاز عاطفی، ضعف اعتقادات، سهل‌انگاری و بی مبالاتی خانواده ها، فشار دوستان و همسالان، نیاز جنسی، آشنایی به قصد ازدواج و تنظیم خانواده است. در همین زمینه، توهم قدرت در پسران و جاذبه در دختران و نیز پناه آوردن به یکدیگر در اثر ناملایمات اجتماعی و خانوادگی، از جمله انگیزه های ارتباط با جنس مخالف است.
بنا بر یافته ها، نیاز جنسی از ابعاد مهم در برقراری رابطه بین دو جنس مخالف است؛ اما یگانه نیاز این زمینه نیست و نمی توان گفت هرگونه رابطه‌ای بین دو جنس به این منظور صورت می گیرد.
بین دو جنس نیز انگیزه های ارتباط با یکدیگر متفاوت است. با توجه به نتایج برخی تحقیقات انگیزه مردان برای آشنایی و شروع چنین روابطی، تمایلات جنسی است؛ اما زنان بیشتر با انگیزه به دست آوردن حمایت و مراقبت فیزیکی برای خودشان به دنبال چنین روابطی هستند.

ارتباط دختر و پس بین دانشجویان و مقایسه آن بین دو جنس
رفتار بله خیر
پسر دختر کل پسر دختر کل
سابقه دوستی با جنس مخالف 1/38‍% 8/25‍% 4/32‍% 9/61‍% 2/74‍% 6/67‍%
سابقه رابطه جنسی با جنس مخالف 5/19‍% 2/8‍% 3/14‍% 5/80‍% 8/91‍% 7/85‍%
سابقه شکست عاطفی در رابطه با جنس مخالف 9/46‍% 1/35‍% 4/41‍% 1/53‍% 5/64‍% 6/58‍%
حمایت خانواده از رابطه با جنس مخالف 5/34‍% 6/21‍% 6/28‍% 5/65‍% 4/78‍% 4/71‍%
اطلاع خانواده از رابطه با جنس مخالف 3/36‍% 5/49‍% 4/42‍% 7/63‍% 5/50‍% 6/57‍%
ارتباط با جنس مخالف به قصد ازدواج 4/58‍% 66‍% 9/61‍% 6/41‍% 34‍% 1/38‍%

عوامل موثر در ایجاد تمایل برای ارتباط بین با جنس مخالف و مقایسه آن در بین دو جنس
عوامل دختر بله خیر
بله خیر بله خیر بله خیر
تنهایی و دوری از خانواده 2/72‍% 8/27‍% 7/71‍% 3/28‍% 9/71‍% 28‍%
دوستان 6/53‍% 4/46‍% 4/50‍% 5/49‍% 9/51‍% 1/48‍%
رسانه ها 7/57‍% 2/42‍% 69‍% 31‍% 8/63‍% 2/36‍%
حمایت خانواده 9/63‍% 1/36‍% 3/74‍% 6/25‍% 5/69‍% 5/30‍%

همچنین براساس پژوهش‌های داخلی که در سال 1391 صورت گرفته انگیزه های مهم ارتباط به ترتیب زیر بوده است: ازدواج، نیاز جنسی، نیاز عاطفی، رقابت با دوستان و نیاز مالی. البته اعتقاد پسران و دختران در این زمینه ها متفاوت است. دختران، بیشتر اعتقاد دارند که انگیزه افراد از این روابط ازدواج و برآوردن نیاز جنسی است؛ در حالی که پسران بیشتر اعتقاد دارند، نیاز عاطفی و رقابت و انگیزه مالی دلیل برقراری این روابط است. همچنین 8/29 درصد دختران معتقدند که افراد به دلیل نیاز جنسی وارد این روابط می شوند، در حالی که 26 درصد پسران این نظر را می پذیرند.

انگیزه های مؤثر بر روابط پیش از ازدواج
انگیزه های روابط دختران پسران کل
تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد
ازدواج 67 2/39 58 3/34 125 8/36
نیازجنسی 51 8/29 44 26 95 9/27
نیاز عاطفی 37 7/21 47 8/27 84 8/24
رقابت با دوستان 12 7 14 3/8 26 6/7
مالی 4 3/2 6 3/6 10 9/2
کل 171 100 169 100 340 100

طبق پژوهش یاد شده 2/39 درصد از دختران، اولین انگیزه در برقراری ارتباط را ازدواج می دانند؛ در حالی که این مقدار در پسران 3/34 درصد است. نیز درصد بیشتری از پسران متغیرهای مرتبط با نیاز عاطفی، نیاز مالی و رقابت با دوستان را انگیزه افراد در برقراری ارتباط دانسته اند.  هم پسران و هم دختران اعتقاد دارند که نیاز جنسی یکی از دلایل اصلی در برقراری ارتباط پیش از ازدواج است؛ اما تفاوت هایی نیز از این نظر بین دو جنس وجود دارد. انگیزه دختران برای ازدواج و نیاز عاطفی بیش از پسران است؛ حال آن که پسران بیشتر با انگیزه های مالی و رقابتی وارد این رابطه می شوند.

سوم) راهکارهای جلوگیری از روابط ناسالم دختر و پسر در جامعه


راهکارهای موجود برای روابط آسیب زای دختر و پسر به دو دسته عمده تقسیم می شوند. این راهکارها با توجه به فرهنگ غرب عبارت‌اند از: الف) آموزش‌های جنسی، ب) آموزش ارتباط سالم.
آموزش جنسی، پیشگیری ‌از بارداری‌های ناخواسته، روش‌های مقاربت جنسی و آموزش برای انتخاب شرکای جنسی محدود را دربرمی گیرد. آموزش ارتباط سالم با توجه به روشن سازی و تمایز قائل  شدن بین روابط سالم و روابط آسیب زا شکل گرفته است. طبق این آموزش‌ها روابط آسیب زا روابطی هستند که فرد را دچار یکی از آسیب‌های جسمی، جنسی، عاطفی و روانی می کند.

الف) آموزش مهارت‌های ارتباط سالم


روابط سالم به روابطی است که در آن احترام دوجانبه، تعهد و رعایت مرزها و احترام به حقوق یکدیگر رعایت  شود و دو طرف نه از لحاظ جسمی نه جنسی و نه عاطفی دچار آسیب نشوند. روابط آسیب زا معمولاً به عقب ماندگی های تحصیلی و شغلی منجر می شود و گاه خانواده فرد آسیب دیده نیز دچار آشفتگی می شود.
آموزش ارتباطات به جوانان، به منظور تصمیمات آگاهانه و مسئولانه برای زندگی مستقل، سالم و مطمئن، ضروری است. این آموزش‌ها می تواند آشنایی با روابط آسیب زا، روابط سالم، ضرورت ازدواج و تولد کودک و ارتباطات ثابت را در بر بگیرد. این آموزش‌ها باید موجب رشد روانی، فرهنگی و اخلاقی شده، فرد را برای مسئولیت‌های زندگی آماده کند. آموزش‌های مؤثر موجب به تعویق افتادن ارتباطات جنسی می شود. این آموزش‌ها باعث فهم خود، دیگران و احترام قائل شدن برای خود و دیگران می شود.
نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها در پژوهشی در سال 1382 عوامل تأثیرگذار در ایجاد وضعیت مطلوب در روابط دختر و پسر را شامل شناخت واقعیت های جنس مخالف، اجتناب از خیال‌پردازی، زدودن هیجانات و احساس خصومت و خشونت نسبت به جنس مخالف، کنترل خونسردی و صلابت شخصیت به هنگام برخورد با جنس مخالف، برخورد مبتنی بر احترام با رعایت حدود شرعی، فقدان روابط پنهانی با جنس مخالف، مشورت با والدین، اجتناب از برقراری روابط صمیمانه با جنس مخالف قبل از عقد شرعی، و نداشتن رفتار سبک برای جلب توجه جنس مخالف در مجامع مختلف می داند.
بدون شک با توجه به نتایج خطرناک این‌گونه روابط و توجه به جوانان و نوجوانان به عنوان مهم‌ترین سرمایه های کشور، ضرورت آموزش روابط سالم برجسته می شود و به نظر می رسد قبل از آنکه متخصصان مجبور شوند به آموزش‌های جنسی متوسل شوند، بهتر است آموزش ارتباطات سالم را مد نظر قرار دهند.
اشاره به تجربیات دیگران در روابط آسیب زا، آموزش مهارت‌های لازم برای برقراری و رفع موانع روابط سالم، اشاره به توانایی دانشجویان در خلال جلسات آموزشی برای کنترل مسائل زندگی در این حیطه و همچنین ارائه تکالیف در پایان هر جلسه موجب افزایش خودکارآمدی و افزایش آگاهی جوانان در این زمینه شده است.

ب) راهکارهای فردی


1. دوری از دوستان ناباب

تأثیر دوست بر نوجوان و جوان اجتناب‌ناپذیر و بسیار زیاد است. این تأثیر ممکن است در جهت مثبت و رشد کمالات اخلاقی، فضایل معنوی و شکل‌گیری ساختار شخصیت بهنجار باشد و یا برعکس، در جهت سوق دادن فرد به رذایل اخلاقی و دوری از انسانیت. از این رو قرآن کریم در آیات متعددی  هشدار می دهد: «وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِکْرِنَا وَاتبَعَ هَوَاهُ وَکَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا؛ و از آن کس که دلش را از ذکر خود، بی خبر ساخته ایم و از پی هوای نفس خود می-رود و در کارهایش اسراف می ورزد، پیروی مکن».
امام جواد(ع) فرموده است: «کسی که به سخن گوینده ای گوش فرا دارد، با این عمل، وی را بندگی کرده است و اگر گوینده، سخن از خدا می گوید، او خدا را بندگی کرده و اگر ناطق از زبان شیطان و افکار شیطانی سخن می گوید، شیطان را بندگی نموده است».
امام علی(ع): «لاتصحب الشریر فإن طبعک یسرق من طبعه شراً و أنت لاتعلم؛ از مصاحبت با مردم شریر و فاسد بپرهیز که طبیعت به طور ناآگاه، بدی و ناپاکی را از طبع منحرف او می دزد و تو از آن بی خبری».
امام صادق(ع) نیز می فرماید: «من یصحب صاحب السَوء لایسلم؛ کسی که با رفیق بد، هم نشین شود، سالم نمی ماند و سرانجام به ناپاکی آلوده می شود».
2. نافرمانی از هواهای نفسانی

فرمانبری بی قید و شرط از خواسته های غریزی و خواهش های نفسانی، از دیگر عوامل سقوط انسان از ارزش‌های متعالی و صفات والای انسانی است. قرآن در این باره فرموده: «... و لا تتبع الهوی فیضلک عن سبیل الله؛ ... و از هوای نفس پیروی مکن که تو را از راه خدا منحرف سازد».
امام جواد(ع) فرمود: «من اطاع هواه اعطی عَدُوه مُناه؛ کسی که از هوای نفس خود اطاعت نماید، با این عمل آرزوی دشمن خویش را برآورده است».
دختر یا پسر جوانی که با پیروی از هوای نفس به دنبال برقراری رابطه ناسالم با جنس مخالف است و به روابط گناه‌آلود تن می دهد، از سخن گفتن با جنس مخالف لذت می برد، با گفتار و حرکات مهیج جنس مخالف را به سوی خود دعوت می کند و زمینه  خواری و ذلت خود را فراهم می‌آورد. به فرموده امام علی(ع)، خداوند این فرد را خوار خواهد کرد: «من تلذذ معاصی الله اورثهُ الله ذُلا؛ هر که از معاصی خداوند لذت برد، خداوند ا ورا به خواری افکند».
بهترین و کاربردی ترین نسخه درمان جوانانی که از مسیر حق منحرف شده، با برقراری روابط گناه آلود در دام شیطان افتاده اند و خواهان رهایی اند، در قرآن بیان شده است؛ «وَأَما مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبهِ وَنَهَى النفْسَ عَنِ الْهَوَى فَإِن الْجَنه هِیَ الْمَأْوَى؛ و آن کس که از مقام پروردگارش ترسان باشد و نفس را از هوی باز دارد، قطعاً بهشت جایگاه اوست».  
در حدیث نیز آمده: «من عرضت له فاحشه او شهوه فاجتنبها من مخافه الله عزوجل حرم الله علیه النار و امنه من الفزع الاکبر و انجز له ما وعده، فی کتابه فی قوله تعالی: و لمن خاف مقام ربه جنتان؛ کسی که کار زشت و یا شهوتی به او پیشنهاد شود و او از ترس خدا از آن اجتناب کند، خداوند آتش جهنم را بر او حرام می کند و او را از فزع بزرگ قیامت در امان می دارد و وعده هایی که در آیه شریفه آمده عملی خواهد نمود».
3. حضور در مسجد و جلسه های مذهبی

حضور در مسجد، جلسات قرائت قرآن و هیئت های مذهبی نوجوانان و جوانان را با معارف اسلامی و ارزش‌های اخلاقی آشنا می سازد و به شکوفایی شخصیت اجتماعی آنها کمک می کند. این افرادی پختگی بیشتری دارند، در رعایت هنجارهای اجتماعی، توفیق بیشتری دارند و کمتر در معرض کژی و آلودگی قرار می گیرند.
انس با قرآن و تلاوت آیات الاهی جوان را چنان در معنویات پرواز می دهد که لذت های مادی را کوچک می شمارد و سرگرمی های کودکانه را پیش‌پاافتاده می نگارد. او از هر فرصتی برای ارتباط با کتاب هدایت بهره می جوید و بااستفاده از دستورهای هدایتگر قرآن کریم، راه سعادت و کمال را می پیماید. امام صادق(ع) درباره انس جوانان با قرآن می-فرماید: «من قرأ القرآن و هو شاب مؤمن اختلط القران بلحمه و دمه؛ اگر جوان مؤمن قرآن را تلاوت کند (و با قرآن انس بگیرد)، آیات الاهی با گوشت و خونش آمیخته می شود (و در اعماق جانش اثر می گذارد)».  

ج) نقش خانواده


خانواده در تربیت فرزندان نقش بسیار مهمی دارد. در این بخش تلاش بر آن است که به مهم ترین وظایف خانواده در پیشگیری از ناهنجاری های اخلاقی و اجتماعی اشاره شود.
خداوند متعال در قرآن کریم در مورد مسئولیت خانواده نسبت به هم می‌فرماید: «یا ایها الذین امنوا قوا انفسکم و اهلیکم نارا وقودها الناس و الحجاره؛ ای کسانی که ایمان آورده اید! خود و خانواده خویش را از آتشی که هیزم آن انسان‌ها و سنگ هاست، نگه دارید».   امام علی(ع) نیز فرمود: «کل امریٍ مسئولٌ عما ملکت یَمینُه و عیاله؛ هر مردی درباره مملوکان و خانواده خود بازخواست می شود».  
نتایج تحقیقات میدانی حاکی از تفاوت نگرش خانواده ها با نگرش فرزندانشان (دانشجویان) نسبت به معاشرت و دوستی دختر و پسر قبل از ازدواج است. آنچه از تفاوت جهت گیری خانواده ها با فرزندانشان می توان فهمید این است که یک نوع تفاوت یا شکاف بین نسلی میان خانواده ها و فرزندان در مورد ارزش‌ها و نگرش‌ها پیرامون مسائل اجتماعی، به ویژه معاشرت و دوستی دختر و پسر قبل از ازدواج، وجود دارد. خانواده ها و والدین به عنوان یک عامل کلیدی در جهت‌دهی و نظارت بر چنین معاشرت‌هایی نقش بسیار مهمی دارند. خانواده ها از طرفی با برقرار کردن ارتباطات نزدیک، مؤثر و دوستانه با جوانان می توانند مانع گسست فرد از خانواده، ارزش‌ها و نگرش‌های اساسی آن شوند. همچنین می‌توانند با برطرف کردن بخشی از نیازهای عاطفی جوانان در بطن چنین روابط، یکی از انگیزه های اساسی برای برقراری چنین معاشرت‌هایی (نیازهای عاطفی) را کاهش دهند. علاوه بر همه اینها ابعاد نظارتی خانواده مکانیسم بسیار مناسبی است که می تواند از آسیب‌های چنین معاشرت‌هایی بکاهد. ارتباط دوستانه متقابل بین والدین و فرزندان می تواند باعث شود که جوانان در صورت درگیر شدن در چنین روابطی خانواده های خود را در جریان بگذارند. تحقیقات نشان داده است که معاشرت و دوستی هایی که پنهانی و خارج از آگاهی خانواده ها بوده، آسیب‌های بیشتری را به طرفین به ویژه دختران وارد کرده است. بنابراین نقش خانواده هم در جلوگیری از برقراری چنین معاشرت‌هایی و هم در کنترل و نظارت بر آن، بسیار مؤثر و کارا است. البته این امر مستلزم آموزش خانواده ها مورد نحوه رفتار با جوانان، نظارت بر آنها و آسیب‌هایی که فرزندان آنان را تهدید می کند، است.

د) زمینه‌سازی برای ازدواج


در جامعه ما بنا به دلیل مذهب و فرهنگ خاص، تنها راه قابل‌قبول ارتباط دو جنس برای رفع نیازهای عاطفی و جنسی، ازدواج است؛ اما این امر همیشه به‌راحتی قابل تأمین نیست و به شدت تحت‌تأثیر باورها و هنجارهای اجتماعی و همچنین وضعیت اقتصادی و معیشتی قرار دارد. ازدواج و تشکیل زندگی نیازمند پیش‌نیازهایی مثل شغل، مسکن مناسب، گذراندن مراحل آشنایی و شناخت، رضایت خانواده ها و سایر معیارهایی است که نه به جهت عاطفی، بلکه از لحاظ عقلانی باید مد نظر قرار گیرد. لذا جوان امروزی تحت فشار نیاز عاطفی و غریزی روش های متفاوتی را پیش می گیرد. انزواطلبی و پناه بردن به ناهنجاری های جنسی، پاسخ به نیاز غریزی یا سرکوب این غریزه است که بنابر اصول روان‌شناختی، به درو از صدمه های روحی و آسیب‌های اجتماعی نخواهد بود.
شهید مطهری در این باره یادآور می شود که در این دوره درخواست از جوانان، برای ازدواج زود هنگام، درخواستی غیرواقع‌بینانه است. در این زمینه، ایشان چندین سؤال مطرح می کنند: در این وضعیت، با طبیعت و غریزه انسانی چه رفتاری باید کرد؟ آیا طبیعت و غریزه انسانی حاضر است به دلیل وضعیت اجتماعی این دوره، دوران بلوغ را به تأخیر بیندازد تا جوانان امکان ازدواج بیابند؟ آیا جوانان حاضرند دوره ای از رهبانیت موقت را طی کنند و خود را سخت تحت فشار و ریاضت قرار دهند تا زمانی که ازدواج دائم صورت گیرد؟ اگر هم صورت گیرد، آیا طبیعت حاضر است از ایجاد عوارض روانی سهمگین و خطرناکی صرف‌نظر کند که در اثر ممانعت از ارضای غریزه جنسی بروز می یابد و روانکاوی امروز از روی آنها پرده برداشته است؟
اسلام، که سعادت انسان را در همه زمینه ها مد نظر دارد، امکان ندارد در بعد حیاتی ارتباط دو جنس و نیازها و غریزه-های آنان راهکاری نداشته باشد. از نظر اسلام علاقه جنسی، نه تنها با معنویت و روحانیت منافات ندارد، بلکه جزء خلق و خوی انبیاست. اسلام در این زمینه تدابیری اتخاذ کرده است که به احساس محرومیت و ناکامی و سرکوب شدن این غریزه منجر نشود.
منابع:
1. موحد، مجید و حلیمه عنایت و محمد تقی عباسی (1385)، «بررسی رابطه عوامل فرهنگی و اجتماعی با نگرش دانشجویان نسبت به معاشرت و دوستی دختر و پسر پیش از ازداج»، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، 24، 2.
2. «رابطه هیجان خواهی و سبک هویت با نگرش به ارتباط قبل از ازدواج در بین دختران دانشجو».
3. زارع شاه آبادی، اکبر و زکیه سلیمانی، تابستان 1391، «بررسی عوامل مرتبط با گرایش دانشجویان به روابط پیش از ازدواج در دانشگاه یزد»، رفاه اجتماعی، شماره 45.
4. یوسفی، زهرا و محمدرضا عابدی، پاییز و زمستان 1386، «بررسی اثر بخش آموزش روابط سالم با رویکرد یادگیری اجتماعی بر افزایش آگاهی دختران از روابط آسیب‌زای دختران و پسران»، اصول بهداشت روانی، شماره 35 و 36.
5. اثربخشی آموزه های دینی برگرفته از داستان حضرت یوسف(ع) به شیوه بحث گروهی بر تغیر نگرش روابط دختر و پسر دانشجویان دختر خوابگاهی مقطع کاردانی فنی و حرفه ای شهرستان اهواز.
6. نگرش و رفتار دانشجویان نسبت به روابط قبل ازدواج دختر و پسر
7. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه.
 8. میرزا حسین نوری(1987)، مستدرک الوسائل، بیروت، انتشارات مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.
9. من لایحضره الفقیه.
10. «جوانان، خانواده و جامعه‌پذیری (نقش خانواده در نگرش دانشجویان نسبت به معاشرت دختر و پس قبل از ازدواج)»

پایش سبک زندگی، شماره هفتم، خرداد ماه 1394، صفحات 140-148.