X
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
 
متن تصویر:
صفحه اصلی > مقالات 

forooshgah

isabk

motaleat

آخرین مطالب
يکشنبه 31 شهريور 1398
رشته مطالعات سبک زندگی اسلامی در مقطع سطح سه
از روز شنبه 98/6/23 سال تحصیلی جدید برای دانش‌پژوهان رشته مطالعات سبک زندگی اسلامی آغاز گردید.
شنبه 30 شهريور 1398
اولین نشست فصلانه سبک‌پژوهان
به گزارش اداره روابط عمومی پژوهشکده سبک زندگی اسلامی؛ اولین نشست فصلانه سبک پژوهان در محل پژوهشکده سبک زندگی برگزار شد.
پنج شنبه 28 شهريور 1398
کرسی آزاداندیشی ارائه نظر « بایسته های عزاداری مطلوب در سبک زندگی اسلامی »
نهمین کرسی از مجموعه کرسی های آزاداندیشی سبک زندگی اسلامی با عنوان « بایسته های عزاداری مطلوب در سبک زندگی اسلامی » با حضور محققان و علاقمندان برگزار شد.
دوشنبه 25 شهريور 1398
کرسی آزاداندیشی ارائه نظر «بایسته های عزاداری مطلوب در سبک زندگی اسلامی»
نهمین کرسی آزاداندیشی ارائه نظر با عنوان «بایسته های عزاداری مطلوب در سبک زندگی اسلامی» با حضور محققان و علاقمندان برگزار خواهد شد.
شنبه 16 شهريور 1398
سرهنگ حاجی‌زاده معاونت اجتماعی ناجا قم از مؤسسه سبک زندگی آل یاسین بازدید کرد.
به گزارش اداره روابط عمومی مؤسسه سبک زندگی آل یاسین؛ سرهنگ حاجی‌زاده معاونت اجتماعی ناجا قم از این مؤسسه بازدید کرد.
تأسیس کمیسیون اسکان بشر
راهبردها و راه‌کارهای جهانی برای سبک زندگی حاشیه‌نشینان
با شتاب گرفتن روند توسعه شهری در جهان و به‎ویژه در کشورهای در حال توسعه در چند دهه اخیر، سازمان‌ها و نهادهای گوناگونی برای پاسخ‌گویی و یافتن راه حل‌هایی برای معضلات توسعه شهری شکل گرفته اند. کمیسیون اسکان بشر سازمان ملل متحد (UNCHS) ، از مهم‌ترین سازمان‌ها از این دست به شمار می آید. این کمیسیون، یکی از مراکز مهم جهانی گردآوری اطلاعات درباره روند توسعه شهری، انتشار راه‌کارها و انتقال تجارب جهانی موفق با همکاری بسیاری از سازمان‌های رسمی و سازمان‌های غیردولتی (NGO) شناخته می شود و از بنیان‌گذاری و آغاز فعالیت آن در ونکور کانادا در سال 1976، بیش از یک ربع قرن می گذرد.
نویسنده: عبدالرضا آتشین‌صدف

راهبردها و راه‌کارهای جهانی


تأسیس کمیسیون اسکان بشر  


با شتاب گرفتن روند توسعه شهری در جهان و به‎ویژه در کشورهای در حال توسعه در چند دهه اخیر، سازمان‌ها و نهادهای گوناگونی برای پاسخ‌گویی و یافتن راه حل‌هایی برای معضلات توسعه شهری شکل گرفته اند. کمیسیون اسکان بشر سازمان ملل متحد (UNCHS) ، از مهم‌ترین سازمان‌ها از این دست به شمار می آید. این کمیسیون، یکی از مراکز مهم جهانی گردآوری اطلاعات درباره روند توسعه شهری، انتشار راه‌کارها و انتقال تجارب جهانی موفق  با همکاری بسیاری از سازمان‌های رسمی و سازمان‌های غیردولتی (NGO) شناخته می شود و از بنیان‌گذاری و آغاز فعالیت آن در ونکور کانادا در سال 1976، بیش از یک ربع قرن می گذرد.

هبیتات یک


مرکز اجرایی کمیسیون اسکان بشر، با نام هبیتات (habitat)، در سال 1977 با شرح وظایف ارتقا و بهبود وضعیت سکونت‌گاه‌ها و کمک به پایداری آنان از لحاظ اجتماعی، محیطی و تحقق راهبرد سرپناه مناسب برای همه  تأسیس شد و با توجه به اینکه بر اساس نخستین کنفرانس سازمان ملل در زمینه توسعه شهری و تأمین مسکن شکل گرفت، هبیتاتِ یک  نام گرفت. دورة فعالیت هبیتات یک با انتشار بیانیه ونکور در کانادا آغاز می شود و تا سال 1996 (دومین کنفرانس سازمان ملل درباره اسکان) ادامه می‌یابد.
کمیسیون اسکان بشر در شرایطی فعالیت خود را آغاز کرد که سیاست‌های غالب در عرصة مسکن و توسعه شهری در آن زمان عبارت بودند از تولید انبوه و ساخت‌وساز مجموعه های مسکونی، مداخله مستقیم دولت در این زمینه، تأکید بر سیاست‌های بخشی و سیاست پاک‌سازی سکونت‌گاه‌های غیررسمی. با آغاز فعالیت هبیتات یک، راهبردهای به رسمیت شناختن بخش غیررسمی، ارتقا و بهبود اسکان غیررسمی، طرح‌های تأمین زمین و خدمات و پرداخت یارانة زمین و مسکن مورد نظر قرار گرفتند. از اسناد مهمی که از نیمه دوم دهه 1970 تا سال 1985 انتشار یافتند، می توان اعلامیه ونکور؛ سرپناه، فقر نیازهای پایه (بانک جهانی، 1980)؛ ارزیابی بانک جهانی از طرح‌های زمین و خدمات (1981-1983)؛ و خدمات پایه (یونیسف) را برشمرد.
در ادامة فعالیت‌های کمیسیون اسکان و در جهت حمایت از آن و نیز جلب توجه و مشارکت جامعه جهانی، سازمان ملل تصمیم گرفت سال 1986 را سال جهانی تأمین سرپناه برای افراد بی خانمان (IYSH)  اعلام کند. همچنین بنا شد هر ساله، روز جهانی اسکان (نخستین دوشنبه ماه اکتبر) با مضمون های مختلف در سطح جهانی برگزار شود.
با توجه به کاستی های موجود در دهه نخست فعالیت سازمان ملل در زمینه تأمین سرپناه و تحقق نیافتنِ برخی راهبردها در این زمینه در مقیاس جهانی و ملی، در همین سال به درخواست کمیسیون اسکان، هبیتات موظف شد دستور کار جدیدی برای سکونت‌گاه‌ها تدوین کند. دیدگاه جدید هبیتات در سندی به نام «راهبرد جهانی تأمین سرپناه تا سال 2000» (GSS)  ارائه شد. تأکید این رویکرد جدید بر اتخاذ سیاست اجرای معین، بر پایه مشارکت اجتماعی در مقابل خلأ سیاست‌گذاری استوار بود. از دیدگاه این رویکرد، تداوم خلأ سیاست‌گذاری که بر نظام برنامه‌ریزی توسعه شهری بسیاری از کشورها در دهه های 70 و 80 سایه افکنده بود، می تواند عوارض توسعه شهری ناموزون (از قبیل گسترش بی رویه کالبدی؛ افزایش تقاضا برای مسکن و خدمات؛ کاهش و کمبود منابع سرمایه گذاری برای مسکن و خدمات؛ کاهش و کمبود منابع سرمایه گذاری برای مسکن و خدمات؛ ترکیب فضایی غیر قابل اصلاح یا بسیار پر هزینة نقاط شهری؛ ادامه مهاجرت‌های روستایی، تجاوز به اراضی جدید و تخریب محیط زیست؛ رکود اقتصادی شهرها و فقدان امکان نوسازی بخش روستایی) را تشدید کند.
از اهم مباحث مطرح شده در راهبرد جهانیِ تأمین سرپناه، می توان به رویکرد توانمندسازی، بهبود مدیریت شهرها با تأکید بر مشارکت بخش خصوصی و عمومی، تأمین مالی مسکن و ظرفیت‌سازی اشاره کرد. نگرش به سکونت‌گاه‌های شهری به مثابه بستر و چارچوب فراگیر توسعه و فراتر رفتن از برنامه ریزی بخشی در سند راهبرد جهانیِ تأمین سرپناه، به خوبی آشکار است.
افزون بر این، دستور کار جدید هبیتات بر دو محور دیگر تأکید می کند:
نخست) تأمین سرپناه مناسب برای همه؛ مفهوم مناسب یا کافی، از داشتن سرپناهِ حداقل یا در زیر سقفی به سر بردن فراتر می‌رود و بر سایر حقوق مزایای اجتماعی و تأمین آن‌ها همراه با واحدهای مسکونی تأکید می ورزد؛ دوم) قراردادن گروه‌های کم‌درآمد در کانون برنامه ریزی، رفع تبعیض های نژادی، قومی، فرهنگی از آنان، ... و توجه به حقوق زنان در برنامه های تأمین مسکن و بهسازی محلات فقیرنشین.
در چارچوب رویکرد توانمندسازی، نقش دولت‌ها از «مداخله مستقیم» به «ایجاد کننده تسهیلات و فضای مناسب برای تمامی عوامل در امر تولید مسکن و فرایند ارتقای کیفیت سکونت‌گاه‌ها، از طریق بسیج و تجهیز تمامی منابع و ظرفیت‌ها» تغییر می یابد. بر همین اساس، مشارکت سازمان‌های مبتنی بر اجتماعات محلی (Community based organization-CBO) و ساکنان محله های مورد نظر برای بهسازی و ارتقای کیفیت سکونت، تعریف اولویت‎های برنامه‌ریزی از سوی خود آنان و تقویت سازمان‌های غیردولتی مورد تأکید قرار می گیرد.
آغاز دهه 1990 شاهد سمت‌گیری جدیدی در زمینة مباحث توسعه و شهرنشینی، به‌ویژه توجه به مسائل زیست محیطی و توسعه پایدار سکونت‌گاه‌هاست. در پاسخ به نیازهای جدید، برنامه مشترکی از سوی کمیسیون اسکان (UNCHS) و برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP) با عنوان برنامه شهرهای پایدار (Sustainable ities Programme-SCP) با هدف ارائة رهنمودهای محیطی برای مدیریت و طرح ریزی کالبدی سکونت‌گاه‌ها تدوین می شود.
در سال 1992، نخستین کنفرانس سازمان ملل در زمینه توسعه و محیط زیست در شهر ریودوژانیروی برزیل با عنوان «اجلاس جهانی سران کشورها درباره زمین» (Earth Summit) برگزار  شد و توسعه پایدار سکونت‌گاه‌ها با توجه به مسائل زیست محیطی در دستور قرار گرفت. نتیجه گفتگو و تصمیم سازی های این اجلاس در سندی با عنوان منشور 21 (Agenda 21)، یا به بیان دیگر، برنامه جهانی برای توسعه پایدار در قرن 21 میلادی، ارائه می شود. بر اساس همین سند و در چارچوب نیل به راهبرد سکونت‌گاه‌های ناپایدار، بر تأمین مسکن مناسب برای همه، بهبود وضعیت سکونت‌گاه و محله های فقیرنشین و نیز توسعه منابع انسانی و ظرفیت سازی (Capacity Building)، تمرکززدایی و تفویض اختیارات به مقامات محلی مسئول توسعه شهری، تأکید می شود. نکته مهمی که در بیانیة «ریو» به آن توجه شده، عبارت است از: قرار گرفتن مبارزه با فقر به منظور تحقق توسعه پایدار.
دامنة بازتاب تمرکز راهبردی نشست ریو به تدریج گسترده می شود و در نشست جهانی برای توسعة اجتماعی که در سال 1995 تشکیل شد و به انتشار بیانیه کپنهاگ انجامید، برای نخستین بار بر شکل مشخص موضوع فقر شهری یا پدیده شهری شدن فقر در دهه 90 تأکید می شود.
در ادامة تلاش‌ها برای تدارک و برگزاری دومین کنفرانس سازمان ملل در زمینة مباحث توسعه شهری و مسکن (هبیتات دو)، در سال 1995 سمیناری جهانی با نام چالش شهرهای غیررسمی در شهر «بلو هوریزونته » برزیل برگزار  شد. در کنار این اجلاس، کارگاهی نیز با عنوان ساماندهی نحوة تصرف زمین  بر پا می شود. از اهم نتایج این سمینار و کارگاه می توان به اهمیت نقش محوری شهرها؛ تدوین سیاست شهری؛ محوریت نقش شهرداری‌ها؛ تأکید بر دسترسی گروه‌های کم‌درآمد به زمین و خدمات و حقوق زنان سرپرست خانوار اشاره کرد.  
در سال بعد، گردهمایی جهانی دیگری دربارة فقر شهری در شهر «رسیف» بریل با هدف ارائة رهنمودهایی به هبیتات دو تشکیل می-شود که قطع‌نامه ای معروف به بیانیه رسیف را منتشر می کند. در این بیانیه نیز بر توانمندسازی و ضرورت مبارزه با فقر شهری تأکید می شود.
از اقدامات دیگر در چند سال اخیر و در ادامه روند فوق می توان به نمونه های زیر اشاره کرد:
1)    کنفرانس جهانی فلورانس با عنوان «روند رو به گسترش فقر شهری» در سال 1997 و تأسیس نهاد جدیدی به نام «همایش جهانی درباره فقر شهری، ایفاپ»  که هدف از آن، ایجاد چارچوب و بستری برای پدیدآوردن آگاهی و مبادله تجربه در زمینة مبارزه با فقر شهری است. راهبرد جدیدی که ایفاپ مطرح کرده، «شهرهای فراگیر» است.
2)    برنامه مشترک بانک جهانی و هبیتات با عنوان «ائتلاف شهرها» در سال 1999 که شالوده آن بر اساس همکاری جهانی و اهداف اصلی آن، افزایش فعالیت‌ها در زمینه بهسازی نواحی فرودست شهری، سکونت‌گاه‌های غیررسمی و حاشیه ای و نیز یاری رساندن به شهرهای کشورهای در حال توسعه به منظور بهبود وضعیت عمومی نظام مدیریت شهری است.
3)    بیست و پنجمین نشست ویژة مجمع عمومی سازمان ملل در سال 2001، درباره سیاست‌های تأمین مسکن و توسعه شهری در شهر نیویورک با نام استانبول +5 (استانبول بعد از پنج سال) به منظور ارزیابی روند پیشرفت‌های به دست آمده در زمینه مبارزه با فقر و تأمین سرپناه.

ترتیب زمانی اقدامات انجام یافته در خصوص توسعه سکونت‌گاه‌های شهری و اهداف و راهبردهای آن
ترتیب زمانی اقدامات اسناد پشتیبان اهداف و راهبردها
سال 1976 تأسیس کمیسیون اسکان بشر ـــ پاسخ‌گویی و یافتن راه¬حل¬هایی برای معضلات حل‌نشده توسعه شهری
سال 1977 تأسیس مرکز اجرائی (Habitat) کمیسیون اسکان بشر اعلامیه ونکوور؛ سرپناه، فقر و نیازهای پایه (بانک جهانی 1980)؛ ارزیابی بانک جهانی از طرح‌‌‌های زمین و خدمات (1981-1983)؛ خدمات پایه (یونیسف) ارتقا و بهبود وضعیت سکونت‌گاه‌ها و کمک به پایداری آن‌ها از لحاظ اجتماعی - محیطی و تحقق راهبرد سرپناه مناسب برای همه؛ به رسمیت شناختن بخش غیررسمی؛ ارتقا و بهبود اسکان غیررسمی؛ طرح‌های تأمین زمین و خدمات؛ پرداخت یارانه زمین و مسکن
سال 1986 نام‌‌گذاری سال 1986 به عنوان سال جهان تأمین سرپناه برای افراد بی‌خانمان International Year of Shelter for the Homeless راهبرد جهانی تأمین سرپناه تا سال 2000 Global Shelter Strategy to the year 2000 جلب توجه و مشارکت جامعه جهانی در تأمین سرپناه برای افراد بی‌خانمان؛
سال 1988 تأکید بر رویکرد توانمندسازی؛ بهبود مدیریت شهرها با تأکید بر مشارکت بخش خصوصی و عمومی؛ تأمین مالی مسکن؛ ظرفیت‌سنجی
سال 1992 اجلاس جهانی سران کشورها درباره زمین (ریودوژانیرو، برزیل) منشور 21 Agenda 21 تأمین مسکن مناسب برای همه؛ بهبود وضعیت سکونت‌گاه‌ها و محله¬های فقیرنشین؛ توسعه منابع انسانی و ظرفیت¬سازی؛ Capacity Bulding تمرکززدایی و تفویض اختیارات به مقامات محلی
سال 1995 نشست جهانی برای توسعه اجتماعی (کپهناگ، دانمارک) بیانیه کپنهاگ تأکید بر شکل مشخص موضوع فقر شهری یا پدیدة شهری شدن فقر در دهه 90
سال 1995 سمینار جهانی چالش شهرهای غیررسمی (بلو هوریزونته، برزیل) ـــ اهمیت نقش محوری شهرها؛ تدوین سیاست شهری؛ محوریت نقش شهرداری‌ها؛ تأکید بر دسترسی گروه‌های کم‌درآمد به زمین و خدمات؛ حقوق زنان سرپرست خانوار.
سال 1996 گردهمایی جهانی دربارة فقر شهری رسیف، برزیل بیانیه رسیف تأکید بر توانمندسازی و ضرورت مبارزه با فقر شهری
سال 1996 اجلاس هبیتات 2 Habitat 2 (استانبول، ترکیه) سرپناه برای همه: توانمندی¬های سیاست مسکن در اجرای منشور هبیتات مسکن مناسب برای همه و توسعه سکونت‌گاه‌ها؛ تأمین امنیت Security of Tenure سکونت؛ نظام مدیریت شهری مطلوب
سال 1997 کنفرانس جهانی روند رو به گسترش فقر شهری (فلورانس، ایتالیا) تأسیس نهاد جدیدی به نام همایش جهانی درباره فقر شهری (ایفاپ) International Forum for Urban Pverty (IFUP) ـــ ایجاد چارچوب و بستری برای پدیدآوردن آگاهی و مبادله تجربه در زمینه مبارزه با فقر شهری؛ شهرهای فراگیر، راهبرد جدید پیشنهادی ایفاپ؛ تأکید ویژه ایفاپ بر فناوری اطلاعات و ارتباطات و دسترسی گروه‌های ICT ویژه گوناگون به آن.
سال 1997 برنامه مشترک بانک جهانی و هبیتات با عنوان ائتلاف شهرها City Alliance ـــ افزایش فعالیت در زمینه بهسازی نواحی فرودست شهری، سکونت‌گاه‌های غیررسمی و حاشیه¬ای؛ یاری رساندن به شهرهای کشورهای در حال توسعه به منظور بهبود وضعیت عمومی نظام مدیریت شهری.
سال 2001 نشست ویژه عمومی عمومی سازمان ملل دربارة سیاست‌های تأمین مسکن و توسعه شهری به نام استانبول + 5 (نیویورک، امریکا) ـــ تأمین سرپناه مناسب؛ توجه بیش از پیش به رویکردهای هماهنگ و مشارکتی در برنامه¬ریزی شهری؛ تأکید بر نقش فزاینده اقتصادی شهرها در فرایند جهانی شدن؛ تحقق راهبرد شهر بدون آلونک؛ تأکید بر ضرورت انتقال تجربه‌های موفق به‌ویژه در زمینه صندوق‌های تأمین مالی خرد.
رویکردهای مواجهه با سکونت‌گاه‌های غیررسمی
رویکرد دوره رواج و تسلط نکات اصلی
نادیده گرفتن تا دهه 1960 با توسعه اقتصادی در کل جامعه مشکل حل نخواهد شد، مشکل ساختاری است و با برنامه ریزی محلی حل نخواهد شد.
تخلیه اجباری و حذف 1960 تا 1980 سکونت‌گاه‌های غیررسمی غده چرکین بر بدن شهر هستند که باید برچیده شوند.
خودیاری 1970 تا 1980 بهره‌گیری از نیروی کار، مهارت و توان مدیریت ساکنان در حل مشکل.
مسکن عمومی ـ اجتماعی 1950 تا 1980 دولت و منابع دولتی کلید حل مشکل است، نیاز به یارانه های هدفدار مسکن
مکان ـ خدمات 1970 تا 1980 تأمین زمین و زیرساخت‌های اولیه، راه حل پیشنهادی است.
بهسازی 1980 تاکنون تأمین حق سکونت و زیرساخت ها با بهره گیری از وضع موجود.
توانمندسازی 1990 تاکنون ایجاد چارچوب سیاسی، اداری و محیطی با استفاده از ظرفیت درونی اجتماعات محلی، توسعه اقتصادی و اجتماعی.
پایش سبک زندگی، سال دوم، شماره 11، بهمن 1394، صفحات 76-81.