X
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
 
متن تصویر:
صفحه اصلی > مقالات 

 

آخرین مطالب
دوشنبه 19 آذر 1397
برگزاری دوره‌های تربیت مربی مهارت‌های زندگی و خانواده با رویکرد سبک زندگی اسلامی
به گزارش اداره روابط عمومی، موسسه سبک زندگی آل یاسین با همکاری مرکز آموزش‌های کاربردی و مهارتی حوزه علمیه دوره‌ تربیت مربی «مهارت‌های زندگی با رویکرد سبک زندگی»، دوره تربیت مربی «خانواده با رویکرد سبک زندگی اسلامی» و دوره عمومی «مهارت‌های سبک زندگی اسلامی» را برگزار می کند.
شنبه 17 آذر 1397
کرسی آزاداندیشی ارائه نظر «شیوه مواجهه با مخالفان اهل کتاب در سبک زندگی اسلامی»
سومین کرسی از مجموعه کرسی‌های آزاد اندیشی سبک زندگی اسلامی با عنوان «شیوه مواجهه با مخالفان اهل کتاب در سبک زندگی اسلامی» با حضور محققان و علاقمندان برگزار شد.
دوشنبه 12 آذر 1397
کارگاه سبک زندگی در آموزه‌های قرآن و عترت 5
کارگاه آموزشی سبک‌زندگی در آموزه‌های قرآن و عترت با مشارکت موسسه سبک‌زندگی آل یاسین و مدرسه تخصصی قرآن و عترت خراسان، در مشهد برگزار شد.
يکشنبه 11 آذر 1397
کار ترجمه کتاب «روان شناسی دین و مقابله با ناملایمات زندگی: نظریه، پژوهش و عمل» آغاز شد.
ترجمه کتاب «روان‌شناسی دین و مقابله با ناملایمات زندگی: نظریه، پژوهش و عمل» اثر کنت پارگامنت توسط حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمدتقی فعالی و دکتر امیر قربانی آغاز شده است.
شنبه 10 آذر 1397
کرسی آزاداندیشی ارائه نظر «شیوه مواجهه با مخالفان اهل کتاب در سبک زندگی اسلامی»
سومین کرسی آزاد اندیشی سبک زندگی اسلامی با عنوان «شیوه مواجهه با مخالفان اهل کتاب در سبک زندگی اسلامی» با حضور محققان و علاقمندان برگزار خواهد شد.
لنگر آرامشی گر دارد این دریا دل است (آرامش ناب)
در این مقاله «آرامش ناب» مورد بحث و بررسی قرار گرفت و بیان شد که بر اساس آموزه‌های اسلامی ویژگی‌های آرامش ناب متعدد است. آسایش و امنیتی که از دیدگاه مبدأ عالم، خالص و ناب باشد با ویژگی‌های متعددی مشخص شده است؛ از جمله پاک ، عمیق و مستمر بودن. به‌عبارت دیگر، آرامشی ناب و پاک است که از دست موجود پاک به انسان عطا گردد؛ آرامشی خالص است که عمیق باشد نه سطحی و این خلوصِ آرامش رهین استمرار و دوام باشد.
نویسنده: دکتر محمتقی فعالی

طیفی از آرامش وجود دارد و انواعی از آن در قرآن مطرح شده است. در اینجا پرسشی رخ می‌نماید و آن اینکه آیا تمام آنها آرامش ناب و راستین به حساب می‌آیند؟ پرسش مزبور به دو پرسش ریز تقسیم می‌گردد؛ یکی اینکه چه چیزی آرامش ناب است؟ و دیگر آن‌که آرامش غیر ناب کدام است؟
ویژگی‌های آرامش ناب متعدد است. آسایش و امنیتی که از دیدگاه مبدأ عالم، خالص و ناب باشد با ویژگی‌های متعددی مشخص شده است. اگر در نوعی از سکونت و راحتی، خصائص مدّ نظرِ خالق انسان وجود داشته باشد، می‌توان به آن، آرامش انسانی اطلاق نمود.

ویژگی اول: آرامش پاک


آرامشی ناب است که پاک باشد نه آلوده. آسایش و امنیتی که برای بشر حاصل می‌باشد به دو دستة کلی منقسم است؛ پاک و آلوده. اگر کسی وجودش سرشار از اضطراب و نگرانی باشد شاید از طریق استعمال مواد مخدر یا با استفاده از مواد غذایی خاص برای لحظاتی اضطراب خویش را فراموش کند اما با استفاده از این روش‌ها هرگز نمی‌توان اصل اضطراب را از درون انسان کَند و به بیرون افکند.
آرامشی ناب و پاک است که از دست موجود پاک به انسان عطا گردد. آسمان و آسمانیان طاهرند و هر آنچه از عوالم بالا برای انسان نازل گردد، پاک می‌باشد. لذا سکونت‌هایی که «از دنیا» باشد و آدمی با استفاده از راهکارهای زمینی برای خود دست‌وپا کند، خلوص و پاکی لازم را ندارند. آرامشی انسانی و ناآلوده می‌باشد که از سوی خدا و کائنات خدا باشد. پرواضح است که در صورتی چنین حالت دلنشین و شیرینی به انسان داده می‌شود که آدمی خودش را از خاکدان طبیعت بالا کشد و روی دل به آسمان کند:
ثُمَّ أَنزَلَ اللَّهُ سَکِینَتَهُ عَلىَ‏ رَسُولِهِ وَ عَلىَ الْمُؤْمِنِینَ وَ أَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا؛ خدا آرامش خود را بر فرستادۀ خود و بر مؤمنان فرود آورد و سپاهیانی فرو فرستاد که آنها را نمی‌دیدید.

ویژگی دوم: آرامش عمیق


آرامشی خالص است که عمیق باشد نه سطحی. گسترة آرامش شامل دو گونه است؛ سطحی و عمیق. گاهی انسان در شب می‌خوابد یا بعد از خستگی برای خود فضای ساکتی دست‌وپا می‌کند یا لحظاتی در طبیعت قدم می‌زند. تمام این شرایط به بدن یا ذهن انسان آرامش هدیه می‌کند اما لایه‌های عمیق وجود انسان نیازمند آرامش عمیق است. چنین امنیت و آسایشی با هیچ راهکار زمینی یا بشری فراهم نمی‌گردد، تنها در سایه‌سار نگاه به خدا، اعتماد به او و عشق به اوست که آرامش عمیق فرامی‌رسد و چون نسیمی، نوازشگرِ رخسارة واقعی انسان می‌گردد.
أَلَا بِذِکرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ آگاه باش که با یاد خدا دل‌ها آرامش می‌یابد.

ویژگی سوم: آرامش مستمر


خلوصِ آرامش رهین استمرار و دوام است. اگر انسان دمادم غروب روی چمن‌زاری دراز کشد، رو به آسمان آبی و پرستاره کند و فراروی خویش برگ‌های سبز درختان را قرار دهد، دراین‌صورت لحظاتی از تنیدگی و رنجوری خارج شده شعف و نشاطی برای خود فراهم می‌آورد. اما بعد از گذر از این لحظات تنش‌ها، اضطراب‌ها و نگرانی‌ها رخ می‌نمایند و بازمی‌گردند. انسان به دنبال آرامشی است که گذرا نبوه استمرار داشته باشد. آرامش ناب خصیصه مهمی دارد و آن اینکه دوام یابد و با گذر زمان، زائل نگردد. در اینجا اصلی خودنمایی می‌کند که فهم آن نیاز به دقت زیادی ندارد:

آرامشی که از امر گذرا حاصل آید، گذراست و آرامشی که حاصلِ ارتباط با وجود ابدی است، ابدی خواهد بود

در داستان یوسف(ع) آمده است که زمانی حزین و دلگیر شد تا اینکه زمان مناجاتش با خدا فرارسید. خداوند فرشته‌ای از فرشتگان خویش را بر او نازل کرد. آن فرشته خلوت او را دید و پیشارویش قرار گرفت و سلام خدا را به او ابلاغ نمود و به او گفت: خداوند مرا به سوی تو مبعوث کرد تا به تو بشارت دهم و سرّی از اسرار دنیا را بازگویم، قلب خویش را از دینا برکن، شهوات خویش را کناری بگذار و از ملک زائل روی‌گردان که دوامی نداشته، ندامت و حسرت پیامد آن است سپس اضافه کرد:
أطْلُبِ الْمُلْکَ الَّذِی لَا یَزُولُ وَ الْفَرَحَ الَّذِی لَا یَنْقَضِی وَ الرَّاحَةَ الَّتِی لَا یَتَغَیَّر؛ به دنبال مُلکی باش که زائل نگردد، در صدد فرحی باش که از بین نرود وآرامشی را جستجو کن که تغییر نکرده، دوام داشته باشد.
همچنین در ماجرای اخنوخ(ع) آمده است که دو راه پیشاروی او قرار داده شد؛ راه هدایت و ایمان از یکسو و طریق ضلالت و طغیان از سوی دیگر. سپس ویژگی‌های هر یک بیان شد، هدایت علائمی دارد آشکار، آثاری دارد مستقیم و سنتی دارد در کمال وضوح. از جمله ویژگی‌های ایمان و رستگاری اینکه برای انسان آسایش و آرامشی به ارمغان می‌آورد دائمی:
وَهِیَ ]الهدایه[ تَهْدِی إِلَى السِّلْمِ وَ النَّجَاةِ وَ دَائِمِ الرَّاحَةِ وَ الْحَیَاةِ وَ أَمَّا طَرِیقُ الضَّلَالَة...تُؤَدِّی السَّائِرَ فِیهَا إِلَى الْمَوْتِ الْأَبَدِیِّ الَّذِی لَاسُکُونَ مَعَهُ وَ لَا رَاحَةَ فِیه‏؛ راه هدایت و ایمان به سلم، نجات، حیات، و آرامش دائمی رهنمون است؛ اما مسیر ضلالت آدمی را به سمت جهانی می‌برد که در آن سکونت، راحتی و آرامشی نیست.
بنابراین آرامشی ناب است که اولاً پاک باشد نه آلوده، ثانیاً عمیق باشد نه سطحی و ثالثاً مستمر باشد نه گذرا و چنین حالت ارزشمندی در دنیا تحقق‌پذیر بوده ارمغان عمل خوبان، پاکان و نیکان است.
پرسش دوم این بود که کدام گونه از آرامش، ناب و انسانی نبوده کاذب محسوب می‌شود؟ آرامش نااصیل ویژگی‌هایی دارد.
ویژگی اول اینکه آرامش غیر ناب از دنیای گذرا حاصل می‌آید. اگر لحظاتی با کسی که به او علاقه‌مندیم همراه باشیم و با وی سخن گوییم غصّه‌های خویش را فراموش کرده روانمان آسوده می‌شود. در این حالت، دلهره‌ها و نگرانی‌ها در عمق ما ریشه دوانده دست از ما نمی‌کشد اما عواملی آنها را از یاد ما می‌برند نه اینکه آنها را از بین برند. لذا آرامش و آسایشی که حاصلِ رضایت‌مندی از دنیاست زائل کنندة درماندگی‌ها و تنش‌های عمیق انسانی نمی‌باشد:
إَنَّ الَّذِینَ لَا یَرْجُونَ لِقَاءَنَا وَرَضُواْ بِالْحَیاةِ الدُّنْیَا وَاطْمَأَنُّواْ بِهَا وَالَّذِینَ هُمْ عَنْ آیَاتِنَا غَافِلُونَ؛ کسانی که امید به دیدار ما ندارند و به زندگی دنیا دل‌ خوش کرده و بدان اطمینان یافته‌اند و کسانی که از آیات ما غافل‌اند.
ویژگی دوم اینکه آرامش کاذب از ناامیدی است. اگر شیطان با خدعه و فریب آدمی را به ورطة هلاکت بکشاند و او را از رحمت الهی مأیوس نماید، شاید ناامیدی برای وی آرامشی در پی بیاورد. این حالت را امروز در برخی از گروه‌ها نظیر شیطان‌گرایان غربی می‌توان مشاهده کرد. گاهی جمعیت فراوان از شیطان‌گرایان را در حال گوش دادن به موسیقی‌های شیطانی می‌بینیم که آنچنان به کار خویش مشغول‌اند و ارتباط خویش را با خدا قطع کرده‌اند که در آرامشی دروغین و پوشالی فرورفته‌اند. در این حالت «اصل استدراج» شامل حال آنها شده به تدریج در گنداب گمراهی فرو می‌روند. در این هنگام ناگهان حادثه‌ای هولناک فرامی‌رسد و وضعیت آنها را دگرگون می‌کند. لذا امنیت و آسایشی که حاصل القائات شیطانی باشد، کاذب بوده از خلوص بی‌بهره است. امیرمؤمنان(ع) در وصیت خویش به امام حسن(ع) فرمود که شیطان آدمی را به نابودی و گمراهی می‌کشاند:
حَتَّى یُؤْیِسَهُ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ وَ یُدْخِلَهُ فِی الْقُنُوطِ فَیَجِدُ الرَّاحَة؛ تا اینکه ابلیس او را از رحمت الهی مأیوس نموده به سمت ناامیدی می‌کشاند در این حالت وی آرام می‌یابد.
ویژگی سوم اینکه راحتی و آرامش خوب است اما راحت‌طلبی بد. اگر انسان در مسیر درست گام بردارد یکی از بهره‌هایش در زندگی دنیا آسایش درونی و آرامش باطنی خواهد بود. اما اگر برای راحتی تلاش کرد و راحت‌طلبی پیشه نمود امرش به‌گونه‌ای دیگر خواهد شد.

انسانی پیروز و برنده در دنیاست که خاموش و بی‌ادعا، با تمام تلاش به دنبال انجام خوبی‌ها باشد نه اینکه با نگاهی تاجرانه معامله کند، یعنی نیکی کند تا نیکی دریافت نماید.

البته این حالت برای انسان‌های عادی، خوب است. به آنان باید پیشنهاد نمود که اگر اهل معامله هستید لااقل با خدا معامله کنید. اما راه بهتر آن است که هرگاه طرفِ انسان خداست با او معامله نکنیم بلکه نیکی کنیم بدون چشم‌داشت؛ زیرا که خداوند هم این‌گونه است. او هم دائماً فیض‌رسان است اما چشم‌داشت و انتظاری از انسان ندارد، چه بهتر که انسان هم خُلق خدایی گیرد، به مانند او دیگران را یاری دهد بدون آن‌که توقع و انتظاری داشته باشد. لذا راحتی و آرامش، خوب است اما راحت‌طلبی و «تجارت آرامش» جالب نیست. امام علی(ع) در بیانی به شش خصلت ناپسندیده اشاره می‌کند که عبارت‌اند از:
حُبُّ الدُّنْیَا وَ حُبُّ الرِّئَاسَةِ وَ حُبُّ الطَّعَامِ وَ حُبُّ النِّسَاءِ وَ حُبُّ النَّوْمِ وَ حُبُّ الرَّاحَة؛ دنیا‌دوستی، ریاست‌طلبی، شکم‌پرستی، شهوت‌رانی، تنبلی و راحت‌طلبی.
تفاوتی مهم در بین است؛ اگر به آثار کسانی نظیر وین دایر، کاترین پاندر و دالایی لاما مراجعه کنیم، مسأله آرامش و شادی در آنها برجسته شده است. آنها هم به این نیاز مهم بشر توجه نشان می‌دهند اما جهت‌گیری آنان با رویکرد قرآنی بسی متفاوت است. اگر تمام توصیه‌ها و سخنان آنان را در یک جمله خلاصه کنیم حاصل آنها این می‌شود که شاد کنید تا شاد شوید یا فضای آرام ایجاد کنید تاخودتان به آرامش دست یابید.
البته این سخنان گامی از خودپرستی فراتر رفته است؛ زیرا پیشنهاد نمی‌کنند که فقط شاد باشید. آنان اندکی نگاه خویش را فراتر برده به شاد کردن دیگران هم توجه دارند و این امر مثبتی است. اما چون از فرهنگ الهی دور افتاده‌اند، در امر شادی و آرامش دست به تجارت برده‌اند. گویا روحیة تاجرانه و سرمایه‌داری بر آنان غلبه دارد. در باب آرامش هم این‌گونه توصیه می‌کنند که دیگران را آرام کنید تا به آرامش برسید.
اما قرآن که بسط خُلق الهی است و معامله و تجارت را در باب احساسات پاک هم منتفی می‌داند، دربارة شادی و آرامش خواهان صلح باطنی و امنیت درونی است بی‌آنکه در آن انتظار و چشم‌داشتی باشد. شعار قرآن این است:

دیگران را شاد کنید و در آرامش آنان بکوشید؛ زیرا که خدا این‌گونه است و این خُلق را دوست دارد. پرواضح است که اگر نزد کریم رویم و بی‌چشم‌داشت و صادقانه هدیه‌ای پیشکش او کنیم او با جود و کرمش ما را شرمنده می‌کند. لذا نزد کریم نیازی به چشم‌داشت و توقع نیست.


فصل‌نامه پایش سبک زندگی، سال پنجم، شماره 25، تابستان 1397، صفحات 10-13.