X
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
 
متن تصویر:
صفحه اصلی > مقالات 

 

آخرین مطالب
چهارشنبه 23 آبان 1397
دکتر هادی کریمی اصل معاون توسعه پیشگیری بهزیستی استان قم با ریاست مؤسسه سبک زندگی آل یاسین دیدار و گفتگو کردند.
به گزارش اداره روابط عمومی مؤسسه سبک‌زندگی آل یاسین؛ دکتر هادی کریمی اصل معاون توسعه پیشگیری بهزیستی استان قم با ریاست مؤسسه سبک زندگی آل یاسین دیدار و گفتگو کردند.
يکشنبه 20 آبان 1397
کتاب شیوة مواجهه با مخالفان در سبک زندگی پیامبر(ص) و اهل بیت(ع)
کتاب شیوة مواجهه با مخالفان در سبک زندگی پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) توسط این مؤسسه منتشر شد.
سه شنبه 15 آبان 1397
دیدار حجت الاسلام دکتر فعالی با حجت الاسلام مهدی مقامی
به گزارش اداره روابط عمومی مؤسسه سبک‌زندگی آل یاسین؛ سرپرست معاونت فرهنگی اجتماعی سیاسی حوزه علمیه خراسان حجت الاسلام مهدی مقامی با حجت الاسلام دکتر فعالی، ریاست مؤسسه سبک زندگی آل یاسین دیدار و گفتگو کرد.
سه شنبه 15 آبان 1397
کارگاه سبک زندگی در آموزه های قرآن و عترت 4
کارگاه آموزشی سبک زندگی در آموزه های قرآن و عترت با مشارکت مؤسسه سبک زندگی آل یاسین و مدرسه تخصصی قرآن و عترت خراسان، در مشهد برگزار شد.
يکشنبه 13 آبان 1397
کرسی آزاداندیشی ارائه نظر «عرصه های فقهی در تدوین فرهنگ رانندگی» با حضور معاونت راهور ناجا
اولین کرسی آزاداندیشی سبک زندگی اسلامی با عنوان «عرصه های فقهی در تدوین فرهنگ رانندگی» با حضور معاونت راهور ناجا برگزار شد.
خودکشی از منظر اسلام
از منظر اسلام خودکشی عملی حرام و گناهی بزرگ به‌شمار می‌آید. در ادامه به‌صورت مختصر به بیان دیدگاه قرآن و روایات در این‌باره پرداخته می‌شود.
نویسنده: عبدالرضا آتشین صدف

چنان‌که اشاره شد از منظر اسلام خودکشی عملی حرام و گناهی بزرگ به‌شمار می‌آید. در ادامه به‌صورت مختصر به بیان دیدگاه قرآن و روایات در این‌باره پرداخته می‌شود.

1) خودکشی در قرآن

در قرآن کریم که در علم فقه از آن به‌عنوان کتاب یاد می‌شود، آیاتی وجود دارد که بیان‌کننده‌ حرام بودن عمل خودکشی است. صریح‌ترین آیه‌ای که از آن می‌توان خودکشی را استنباط کرد، آیه‌ی 39 سوره‌ نساء است که در آن خداوند متعال می‌فرماید: «ولا تقتلوا انفسکم ان الله کان بکم رحیما: خودتان را نکشید، به درستی که خداوند نسبت به شما مهربان است». کتاب المیزان در تفسیر آیه‌ فوق چنین بیان داشته است: ظاهر این آیه، نهی از آن است که کسی خود را بکشد و مراد از کلمه‌ «انفس» تمامی افراد جامعه‌ دینی است به‌طوری‌که جان هر فردی، جان سایر افراد است؛ لذا در چنین اجتماعی؛ نفس و جان یک فرد، هم جان خود اوست و هم جان سایر افراد. پس چه خودش را بکشد و چه غیر را، خودش را کشته است و به این ترتیب جمله‌ «لا تقتلوا انفسکم»‌ جمله‌ای است مطلق که هم شامل خودکشی می‌شود و هم شامل قتل نفس و کشتن غیر. همچنین می‌توان از ذیل آیه که می‌فرماید: «ان الله کان بکم رحیما» معنی عمومی‌تری استنباط کرد که هم شامل کشتن غیر، خودکشی و هم شامل به خطر انداختن خویش شود؛ یعنی کاری کند که منجر به کشته شدن او شود. البته غیر از آیه‌ی مذکور، آیه‌ 33 سوره اسراء هم به نوعی دلالت بر حرام بودن خودکشی دارد؛ که در این آیه خداوند می‌فرماید: «ولا تقتلوا النفس التی حّرم الله الا بالحق: هرگز نفس محترمی را که خداوند آن را محترم شمدره و قتلش را حرام کرده، نکشید مگر به حق». این آیه ناظر به دو مسئله است: اول این‌که نفسی را که خداوند ریختن خون او را حرام کرده نکشید، یعنی نهی از قتل و خودکشی؛ و دیگر اینکه قید «الا بالحق» ‌ناظر بر قصاص یا حد است؛ یعنی مواردی که فردی بحق مستحق کشتن است، مثل زنای محصنه یا قتل عمد اطلاق آیه این است که کسی مجاز نیست نفسی را که خداوند ریختن خونش را حرام کرده یا آن را محترم شمرده است، بکشد. نفس انسان نسبت به خودش نیز محترم بوده و از نظر خداوند دارای احترام است؛ بنابراین باید گفت علاوه بر اینکه کشتن انسان‌های دیگر به ناحق حرام است؛ خودکشی نیز حرام است؛ چراکه خودکشی یک عمل ناحق است.

آیه‌ 195 سوره‌ بقره می‌فرماید: «وَلَا تُلْقُوا بِأیْدِیکُمْ إِلَی التَّهْلُکّةِ»؛ با دست خویش، خود را به هلاکت نیفکنید.

تهلکه به معنی مرگ بی‌دلیل است. انسان حق ندارد بی‌جهت جان خود را به خطر اندازد.[1] تفسیر نور ذیل همین آیه آورده است که خودکشی و ضرر به نفس، حرام قطعی است که از آیه استفاده می‌شود.[2] صاحب مجمع‌البیان در تفسیر این آیه چنین آورده است: در اثر ناامیدی از آمرزش الهی مرتکب گناه بیشتر نشوید؛ و نیز آورده است که برای انسان جایز نیست دست به کارهایی بزند که احتمال و خوف خطر جانی دارد.[3] در این تفسیر حتی دست به کاری‌زدن که احتمال خطر دارد جایز نیست تا برسد به این‌که خود را بکشد و معدوم کند که به طریق اولی مورد نهی قرآن است.

2 ـ قرآن کریم در سوره‌ مبارکه‌ مائده آیه 32 می‌فرماید: «مَن قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْسٍ أوْ فَسَادٍ فِی الأرْضِ فَکَأنَّمَا قَتَلَ النَّآسَ جَمِیعاً وَ مَنْ أحْیَاهَا فَکَأنَّمَا أحْیَا لانَّاسَ جَمِیعاً...»؛ هرکس انسانی را بدون ارتکاب قتل یا فساد در روی زمین بکشد، چنان است که گویی همه‌ انسان‌ها را کشته و هرکس انسانی را از مرگ رهایی بخشد، چنان است که گویی همه‌ مردم را زنده کرده است.

بر این اساس، معلوم می‌شود که خودکشی هم در واقع یک قتل نفس است.

2) خودکشی در روایات

درباره خودکشی، روایات و احادیث متعددی وجود دارد؛[4]

امام صادق (ع)فرموده است: «من قتل نفسه متعمدا فهو فی نار جهنم خالداً فیها»؛ «کسی که عمداً خود را بکشد همیشه در آتش جهنم خواهد بود.[5]

حضرت امام باقر (ع)می‌فرماید: «ان المؤمن یبتلی بکل بلیه و یموت بکل میته الا انه لا یقتل نفسه»؛ مؤمن به هر قسم مردنی می‌میرد، ولی هرگز خود را نخواهد کشت.[6]

امام باقر (ع)می‌فرماید: «إنَّ المُؤْمِنَ یُبْنَلی بِکُلِّ بَلِیَّةٍ وَ یَمُوتُ بِکُلِّ میتَةٍ إلاّ أَنَّهُ لایَقْتُلُ نَفْسَهُ: همانا مؤمن به هر بلایی مبتلا می‌شود و به هر نوع مرگی می‌میرد ولی خودکشی نمی‌کند».[7]

پیامبر اسلام (ص)می‌فرماید: «الذی یُخْنُقُ نَفْسَهُ یَخْنُقُها فِی النّارِ، وَ الّذی یَطْعَنُها فی النار: کسی که خود را خفه می‌کند خویشتن را در آتش خفه کرده است و کسی که به خود نیزه زند در آتش باشد».[8]

امام صادق (ع)فرموده است: «مَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ مُتَعَمِّدا فَهُوَ فی نارِ جَهَنَّمَ خالِدا فیها: کسی که عمداً خودکشی کند، برای همیشه در آتش جهنم خواهد بود»[9]

پیامبر اکرم (ص)فرموده‌اند: «مَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بَشَیءٍ مِنَ الدُّنیا عُذِّبَ بِهِ یَوْمَ الْقِیامةِ: هرکس به‌وسیله چیزی از دنیا خودکشی کند در محشر به وسیله همان چیز عذاب خواهد شد».[10]

پیامبر اکرم (ص)فرموده‌اند: «کان فیمن قبْلَکُمْ رَجُلٌ بِهِ جرحٌ فَجَزَعَ فَأَخَذَ سِکْینا فَخَزَّ بِها یَدَهُ فَما رَقأَ الدَّمُ حَتّی ماتَ، فَقال اللهُ: بادَرَنی عَبدی بِنَفْسِهِ؟...! قد حَرَّمتُ عَلَیه الجَنَّةَ: در زمان‌های پیش از شما، مردی جراحتی برداشت و از شدت درد و بی‌تابی، چاقویی برداشت و با آن دستش را قطع کرد و از شدت خونریزی مرد. پس خداوند فرمود: بنده‌ام، در گرفتن جان خود بر من پیش‌دستی کرد، بهشت را بر او حرام کردم»[11]

عیاشی از اسباط بن سالم روایت می‌کند که گفت: نزد امام صادق (ع)بودم که مردی وارد شد و عرضه داشت، از معنای کلام خدای تعالی که می‌فرماید: «لاَتَقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ» ایشان فرمودند: منظورش این است که اگر یک فرد مسلمان به تنهایی بر انبوه مشرکان حمله ببرد و به سرزمین آنان درآید و کشته شود، خودکشی کرده است.[12]

ابی سعید خدری می‌گوید: «ما در جنگ‌ها به‌صورت گروه‌های نه نفری و ده نفری تقسیم می‌شدیم و کارها را میان خود تقسیم می‌کردیم بعضی برای دوستانشان کارهایی از قبیل آب دادن به مرکب‌ها و تهیه غذا را انجام می‌دادند و برخی نزد پیامبر (ص)می‌رفتند. در یکی از سفرها مردی بود که کار سه نفر را انجام می‌داد، هم خیاطی می‌کرد، هم مرکب ها را آب می‌داد و هم غذا تهیه می‌کرد درباره او نزد پیامبر سخن گفته شد، پیامبر فرمود: او مردی از اهل آتش است، پس از آن ما با دشمن روبرو شدیم و به جنگ پرداختیم آن مرد رفت و تیری را برداشت و خودش را با آن کشت. پیامبر فرمود: شهادت می‌دهم من فرستاده خدا و بنده او هستم.»[13]

نزد رسول خدا (ص)از یکی از یارانش به اسم قزمان حرف به میان آمد و گفته شد که او به برادرانش کمک می‌کند و از خوبی‌های او یاد شد پیامبر فرمودند: او از اهل آتش خواهد بود پس از آن، شخصی نزد پیامبر آمد و گفت قزمان به شهادت رسید. پیامبر فرمود خدا هر کاری بخواهد انجام می‌دهد. سپس دیگری نزد آن حضرت آمد و گفت او خودکشی کرد، پیامبر فرمود که من فرستاده خدایم.[14]

3) آثار و عواقب خودکشی

خودکشی هم مانند سایر آسیب‌ها و ناهنجاری‌های جامعه، دارای عواقب و پیامدهای سخت فردی و اجتماعی است. افرادی که اقدام به خودکشی می‌کنند، اگر عمل آنان باعث مرگشان شود، هرچند به ظاهر ممکن است از درد و رنج و مشکلات دنیا آزاد شوند، اما بنابر اعتقادات دینی به عذاب‌های سخت و دردناک گرفتار می‌شوند و از زمره‌ کسانی می‌شوند که به‌طور دائم در آتش بسیار سخت دوزخ می‌سوزند.علاوه بر روایات مذکور، روایات فراوان دیگری نیز درباره‌ آثار شوم این عمل به شرح زیر وارد شده است:

رسول خدا (ص)فرمود: کسی که به‌وسیله‌ آهن خودکشی کند، پس آهن‌پاره به دست که قسمتی از آن به شکمش فرو رفته، آورده می‌شود و وارد آتش دوزخ می‌گردد و در آن، به‌طور ابد و همیشگی خواهد سوخت و کسی که با خوردن سم خودکشی کند، پس سم در دست به آتش دوزخ انداخته می‌شود و در آن به‌طور دائم خواهد سوخت. کسی که خود را با پرت کردن از کوه به قتل برساند، پس به آتش دوزخ پرت می‌شود و در آن تا ابد خواهد ماند.[15]

پیامبر اکرم (ص): کسی که با سم خودکشی کند، با همان سم معذب خواهد شد.[16]

پیامبر اکرم (ص): کسی که با چیزی خودش را ذبح کند یا خودکشی کند، خداوند به‌وسیله‌ همان چیز، او را در آتش دوزخ ذبح خواهد کرد.[17]

یکی از آثار خودکشی که در فقه مطرح است، این است که وصیت کسی که جراحت کشنده‌ای بر خود وارد ساخته، باطل است؛ و آثار اجتماعی خودکشی این است که این عمل باعث افزایش ناهنجاری و انحرافات جامعه می‌شود. هر قدر خودکشی در جامعه‌ای بیشتر شود، در آن‌جا نابسامانی‌های اجتماعی نیز بیشتر می‌گردد. خودکشی جوانان باعث از بین رفتن سرمایه‌های انسانی جامعه است و خودکشی پدر و مادر، سبب افزایش بچه‌های بی‌سرپرست در جامعه بوده و در نتیجه، موجب بالا رفتن نرخ انحراف و بزهکاری در جامعه می‌گردد.

یکی دیگر از پیامدهای خودکشی این است که باعث سرافکندگی و شرمندگی خانواده‌ها در جامعه و میان اقوام می‌شود و چه‌بسا سبب اختلاف و زد خورد و از هم پاشیده شدن خانواده‌ها و حتی ممکن است به قتل و خودکشی دیگری منجر شود.

 


[1]. تفسیر نمونه، ج2، ص 36.

[2]. تفسیر نور، ج1، ص 309.

[3]. تفسیر مجمع‌البیان، ج2، ص239.

[4]. همان.

[5]. میزان الحکمه، ج10.

[6]. میزان الحکمه، ج10.

[7]. وسائل الشیعة، ص 14.

[8]. کنزالعمال، ج15، ص36، ح 39965.

[9]. وسائل الشیعة، ص13.

[10]. سنن دارمی،ص192.

[11]. همان: 257.

[12]. المیزان، ص508.

[13]. خاتمه مستدرک الوسائل، ص 216.

[14]. همان

[15]. ریاض‌الصالحین من کلام سیدالمرسلین ، ج 2، ص118.

[16]. ال‍م‍ع‍ج‍م‌ ال‍ک‍ب‍ی‍ر، ج 2، ص72.

[17]. مسند احمد بن حنبل، ج 4، ص34.